مطالبی درباره منوجان

لهجه و گویش

فارسی  زبان سرزمین ماست و در جای جای این دیار پهناور شکلها و قالبهای متنوع و مختلفی از آن رواج دارد. به نظر می رسد که گویش منوجانی  یکی از گوشه های زبان فارسی است که از قرن ها پیش وجود داشته است و قدمتی به اندازه ی تاریخ این منطقه دارد .اگر چه هنوز از نظر علمی و زبان شناسی هیچ بررسی  اکادمیکی درباره ی ریشه های  این گویش به عمل نیامده است اما، مشاهده شباهت ها و معادل های  غیر قابل انکار این گویش با زبان و گویش های فارسی در قرون گذشته ،مانند زبان سفرنامه بیهقی، خود گواهی بر این ادعاست که گویش ، لهجه، وخصوصا آهنگ کلام منوجانی، با زبان فارسی دری، زبان بیهقی و کلیله و دمنه قرابت های انکار ناپذیر  و چه بسا  شگفت انگیزی دارد.کاربرد واژه هایی مثل:

  خسبیدن(خوابیدن)،                  راه گفتن(آواز خواندن)(1)                    چمیدن(رقصیدن)

کچک کردن(بغل کردن)(2)               بشک(موی جلوی سر و پیشانی)(3) 

 (1)راهی بزن که آهی بر ساز آن توان زد              شعری بخوان که با آن رطل گران توان زد

(2)در زبان پهلوی  کشک به معنی بغل می باشد.

(3)در فرهنگ معین با استناد به زبان اوستا به معنی کاکل آمده است.

 دین  و مذهب

همه ی مردم منوجان مسلمان و از دو  مذهب شیعه و سنی هستند اما ،جمعیت اهل تسنن،  عموما مهاجر بوده و از بلوچستان به اینجا مهاجرت کرده اند.این اقلیت بسیار اندک (حدود 6/0 درصد کل جمعیت) بیشتر در شهر قلعه سکونت دارند.اما با این وجود در کمال آرامش در کنار برادران دینی خود زندگی می کنند و تمام آداب مذهبی خودشان را ، بی هیچ مشکلی، به جا می آورند.

لباس  و  پوشش

سالها پیش که صنایع چنین رشد نکرده بودند و مردم مجبور بودند  لباس و پوشش را خودشان تهیه کنند ،دوخت و دوز و کاربرد انواع خاصی از لباس های سنتی در منوجان رایج بوده است.این لباس ها عموما از سایر فرهنگ ها اقتباس شده بودند، بطوری که لباس های  زنانه  بیشتر از  لباس های زنان بلوچ  تاثیر گرفته بودند و مشخصا  آستینهایی گشاد داشتند و روی آنها نقش هایی زیبا نخ دوزی شده بود و بیشتر از نیم متر بودند.لباسهای مردانه هم شبیه به  لباسهای لری بودند، طوری که از شلوارها  گشاد و پاچه هایی  نیم متری داشتند و پیراهنها هم یقه شان از سمت چپ بدن، از کتف تا گردن دکمه می خورد.در گویش منوجانی به یقه "گلینک" می گفتند.یک لنگ یا شال هم  بر سر و دور کمر مردان قرار داشت.کفش و پاافزار محلی هم که به "سواس" مشهور بود از برگ درخت خرما(پیش) و الیافهای پشمی(بیشتر پشم شتر) ساخته می شد. سواس دارای استحکام زیادی بود و مردانه و زنانه آن با هم متفاوت بود، طوری که  سواس مردانه  پاشنه داشت  و سواس زنانه بدون پاشنه بود. امروزه با رشد روزافزون صنایع پوشاک، همه ی این لباس ها جایشان را با لباس های جدید، کت و شلوار و کفش های چرمی و اسپورت عوض کرده اند.

 موسیقی  ، آوا   و  نواهای   محلی

موسیقی منوجان نوعی موسیقی منحصر به فرد است.این موسیقی تلفیقی از موسیقی فارسی، بندری ( جاز آفریقایی)، بلوچی، لری و کردی است.پیشینه ی این موسیقی  در منوجان بیشتر از 80 سال نیست. تنها نوازنده ی بنام و موفق این موسیقی "درمحمد نوازنده  مشهور به درک چنگی" بوده که با ابتکار عمل خاص خودش و با سازی به نام چنگ ملودی های محلی را ساخته و می نواخته است. 

معمولا نواهای محلی مردم این سرزمین  محزون و پر از مویه های جانگداز است. شاید  فقر و درماندگی و ستم هایی که سالها بر این مردم رفته است ، به نوعی در نواهایشان انعکاس یافته است.شاید  ناملایمات طبیعی مثل گرما و آب و هوای خشن و بیابانی و کویری هم در آن بی تاثیر نبوده است.اما هر چه هست غم و اندوه و زاری از همه ی آواهای محلی برداشت می شود.حزین ترین نواها  دهو یا دیهو(لیکو در زبان بلوچی) خوانده می شوند."دیهوی زهرا"(که مضمونی عاشقانه دارد) از معروف ترین نواهای جانگداز و پر سوز محلی است که درمحمد نوازنده به استادی آن را می نواخت. البته نواهای شادی هم هستند که بیشتر در عروسی ها  از آنها استفاده می شود و هر کدام در زمان خودش خوانده و نواخته می شوند.برای مثال به آوازهای دسته جمعی زنان در هنگام حنابندان و یا موقع اصلاح سر داماد  "راه" می گویند.درمحمد نوازنده چند سال پیش در فقر و تنگدستی درگذشت.هم اینک نوازنده جوانی به نام "غلامحسین نظری" همان راه و روش نوازندگی درمحمد نوازنده را ادامه می دهد.